EMIR

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/834, znane jako „EMIR REFIT”, z dnia 20 maja 2019 r., które obowiązuje od 17 czerwca 2019 r., wprowadziło zmiany do rozporządzenia (UE) nr 648/2012. Dotyczyły one m.in. wymogów związanych z centralnym rozliczaniem kontraktów pochodnych zawieranych poza rynkiem regulowanym, zasad składania depozytu zabezpieczającego oraz ograniczania ryzyka operacyjnego w przypadku kontraktów pochodnych niezależnych od centralnego rozliczania, obowiązków raportowania kontraktów pochodnych, odpowiedzialności kontrahentów centralnych (CCP) oraz repozytoriów transakcji. 7 października 2022 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej opublikowano Regulacyjne Standardy Techniczne dotyczące rozporządzenia (UE) nr 648/2012, a także reguły walidacyjne ESMA.

Szczegółowe zasady raportowania zostały określone w:

• Rozporządzeniu Delegowanym Komisji (UE) 2022/1855 z dnia 10 czerwca 2022 r., określającym minimalny zakres danych podlegających zgłoszeniu oraz typy zgłoszeń (RTS)
• Rozporządzeniu Wykonawczym Komisji (UE) 2022/1860 z dnia 10 czerwca 2022 r., ustanawiającym standardy, formaty, częstotliwości i metody raportowania (ITS). Nowe regulacje obowiązują od 29 kwietnia 2024 r.

Zmiany mają na celu uproszczenie i ujednolicenie obowiązków sprawozdawczych dla uczestników rynku jak również zapewnienie większej przejrzystości obrotu instrumentami pochodnymi, co wspiera stabilność finansową i ogranicza ryzyka systemowe.  EMIR Refit wprowadził rozszerzony zakres danych podlegających raportowaniu, nowe formaty i struktury raportów, jednolite słowniki pojęć, dodatkowe mechanizmy sprawdzania poprawności zgłaszanych informacji oraz obowiązek wykorzystywania danych referencyjnych pochodzących z zewnętrznych źródeł (np. LEI, UPI, ISIN).

Celem rozporządzenia było także dostosowanie wymogów do skali działalności uczestników rynku, poprzez wprowadzenie bardziej proporcjonalnych obowiązków dla podmiotów o mniejszym zaangażowaniu w transakcje pochodne.

Dodatkowe informacje można znaleźć na stronie Komisji Nadzoru Finansowego: http://www.knf.gov.pl/

1. Raportowanie transakcji do repozytoriów

Każdy kontrahent zawartej transakcji pochodnej, w rozumieniu EMIR, jest zobligowany do jej zaraportowania (zgłoszenia) do tzw. repozytorium. Zgłoszenie transakcji powinno nastąpić do końca następnego dnia roboczego po dniu jej zawarcia. Repozytoria transakcji to podmioty, które są zarejestrowane zgodnie regulacjami EMIR.

Raportowanie transakcji może być dokonywane indywidualnie przez każdą ze stron transakcji albo przez jedną ze stron transakcji w imieniu obu kontrahentów albo przez podmiot trzeci.

Aby wyjść naprzeciw oczekiwaniom klientów bank w imieniu swoim, jak i klientów, może raportować transakcje pochodne zawarte przez klienta z bankiem. Warunkiem umożliwiającym to działanie jest podpisanie dokumentacji regulującej zawieranie transakcji pomiędzy klientem a bankiem wskazującej taki tryb raportowania. W Regulaminach „Ogólne warunki współpracy
w zakresie transakcji rynku finansowego” oraz „Zasady współpracy w zakresie transakcji rynku finansowego”, zamieszczone zostało upoważnienie dla banku do raportowanie transakcji do repozytoriów w imieniu Klienta.

Klient może również samodzielnie raportować transakcje do repozytorium. Musi jednak zgłosić ten fakt bankowi, przy czym w takim wypadku niezbędne jest uzgodnienie z bankiem trybu w jakim uzgadniana będzie treść raportów przekazywanych do repozytoriów, ponieważ regulacje EMIR wprowadziły nakaz zapewnienia spójności danych zawartych w raportach.

Bank podjął decyzję o raportowaniu transakcji swoich oraz w imieniu klientów do repozytorium transakcji prowadzonym przez KDPW S.A.

Szczegółowe informacje o repozytorium prowadzonym przez KDPW znajdują się tutaj.

W raportach dotyczących transakcji przekazywanych do repozytoriów transakcji należy posługiwać się numerem LEI, który jest niezbędny, aby raportowanie transakcji było zgodne z wymogami Rozporządzenia EMIR. Bez ważnego numeru LEI nie będziemy mogli zawrzeć z Tobą transakcji.

W Polsce status jednostki wydającej numery LEI/pre-LEI uzyskał KDPW S.A. Szczegółowe informacje o tej usłudze znajdują się na stronie http://www.kdpw.pl/pl/uslugi/LEI  Informacje o innych podmiotach wydających numery LEI znajdują się tutaj.

Obowiązek raportowania dotyczy transakcji obowiązujących na dzień 16.08.2012 r. (nierozliczonych w tym dniu) oraz zawartych od 16.08.2012 r.

2. Wybrane inne obowiązki wynikające z EMIR, w tym obowiązki dotyczące technik ograniczania ryzyka kontraktów pochodnych będących przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym nierozliczanych przez centralnych kontrpartnerów (CCP).

Terminowe potwierdzanie transakcji

Potwierdzenie zawarcia transakcji pochodnej będącej przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym musi nastąpić w terminie nie dłuższym niż określony w regulacji EMIR. Terminy w jakich należy dokonywać potwierdzania transakcji określone są w art. 12 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 149/2013.

Uzgadnianie portfeli transakcji pochodnych

Kontrahenci zawierający transakcje pochodne zobowiązani są posiadać procedury dokonywania okresowego uzgadniania portfeli transakcji pochodnych. Częstotliwość z jaką należy dokonywać uzgodnień portfeli określona jest w art. 13 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 149/2013.

Rozstrzyganie sporów

Kontrahenci, którzy zawierają pomiędzy sobą kontrakty pochodne będące przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym powinni posiadać procedury dotyczące rozwiązywania sporów dotyczących uznania kontraktu, wycen lub wymiany zabezpieczeń, zgodnie z art. 15 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 149/2013.

Kompresja portfela

Kontrahenci posiadających otwarte i nierozliczone ponad 500 transakcji pochodnych mają obowiązek posiadania procedur dotyczących sprawdzania możliwości dokonania kompresji portfela w celu zmniejszenia ich ryzyka kredytowego zgodnie z art. 14 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 149/2013.

Codziennie dokonywanie wyceny aktywnych kontraktów według wartości rynkowej

Kontrahenci FC i NFC+ mają obowiązek dokonywania codziennych wycen transakcji pochodnych w oparciu o kwotowania rynkowe lub o ile nie jest to możliwe w oparciu o model.

Ewidencja transakcji pochodnych

Każdy kontrahent transakcji pochodnej zobligowany jest do prowadzenia ewidencji wszystkich zawartych przez siebie kontraktów pochodnych oraz wszelkich zmian przez co najmniej pięć lat od daty rozwiązania kontraktu.

3. Centralne rozliczanie

Wybrane typy transakcji pochodnych, określone w odpowiednich rozporządzeniach delegowanych, zawierane poza rynkiem regulowanym podlegają obowiązkowemu rozliczaniu przez tzw. centralnych kontrpartnerów (CCP). Obowiązek ten dotyczy :

Transakcji zawartych pomiędzy:

• dwoma kontrahentami FC+,
• kontrahentem FC+ a kontrahentem NFC+;
• dwoma kontrahentami NFC+;
• między - z jednej strony - kontrahentem FC+ lub kontrahentem NFC+, z jednej strony, a - z drugiej strony - podmiotem mającym siedzibę w państwie trzecim, który podlegałby obowiązkowi rozliczania, gdyby miał siedzibę w Unii, z drugiej strony,
• między dwoma podmiotami mającymi siedzibę w jednym lub większej liczbie państw trzecich, które - gdyby miały siedzibę w Unii - podlegałyby obowiązkowi rozliczania, pod warunkiem że dany kontrakt ma bezpośredni, znaczący i przewidywalny skutek wewnątrz Unii, lub w przypadku gdy taki obowiązek jest niezbędny lub stosowny, by zapobiec obchodzeniu jakichkolwiek przepisów niniejszego rozporządzenia,
• Sytuacji, gdy transakcje są zawierane lub dochodzi do nowacji rozliczeniowej w dniu, w którym obowiązek rozliczeniowy staję się skuteczny, lub w po tej dacie, pod warunkiem, że w dniu zawierania lub nowacji rozliczeniowej obaj kontrahenci spełniają warunki z pkt a).

4. Sankcje za naruszenie postanowień EMIR

W Ustawie o obrocie instrumentami finansowymi wprowadzone zostały sankcje za niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie wymogów wynikających z Rozporządzenia EMIR (w szczególności art. 173a i 173b Ustawy, t.j. Dz.U.2015.73). Kompetencje do nakładania kar pieniężnych ustawodawca przyznał Komisji Nadzoru Finansowego („KNF").

Regulacja EMIR ma zastosowanie do określonych kategorii podmiotów, a zakres obowiązków zależy od statusu kontrahenta.

Rozporządzenie EMIR wprowadza trzy główne obowiązki, opisane poniżej:

• obowiązek posiadania procedur ograniczania ryzyka kredytowego transakcji pochodnych OTC, nierozliczanych przez kontrahenta centralnego
• obowiązek rozliczania wybranych kontraktów pochodnych OTC przez kontrahenta centralnego,
• obowiązek raportowania do repozytoriów transakcji zawartych kontraktów pochodnych.

Rozporządzenie EMIR wprowadza obowiązek wprowadzenia odpowiednich procedur i uzgodnień służących ocenie, monitorowaniu i ograniczaniu ryzyka operacyjnego i kredytowego Kontrahenta.

Wyżej wskazany obowiązek został doprecyzowany Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 149/2013, który wprowadza szczegółowe standardy techniczne dotyczące m.in. ww. Procedur.

Terminowe potwierdzanie transakcji

Potwierdzenie zawarcia transakcji pochodnej musi zostać przekazane w terminie nie dłuższym niż określonym w regulacji EMIR. Regulacja przewiduje stopniowe skracanie terminu na potwierdzenie transakcji, które po 31 sierpnia 2014 r. ma następować:

• dla FC i NFC+ do końca 1-go dnia roboczego po dniu zawarcia transakcji,
• dla NFC- do końca 2-go dnia roboczego po dniu zawarcia transakcji.

Uzgadnianie portfeli transakcji pochodnych

Kontrahenci zawierający transakcje pochodne zobowiązani są posiadać procedury dokonywania okresowego uzgadniania portfeli transakcji pochodnych.

Kompresja portfela

Kontrahenci posiadający ponad 500 otwartych i nierozliczonych transakcji pochodnych mają obowiązek posiadania procedur dotyczących sprawdzania możliwości dokonania kompresji portfela w celu zmniejszenia ich ryzyka kredytowego. Zgodnie z Rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 149/2013 Kontrahenci muszą być w stanie przedstawić właściwemu organowi nadzoru racjonalne wyjaśnienia swojej oceny, zgodnie z którą nie należy przeprowadzać kompresji portfela.

Rozstrzyganie sporów

Kontrahenci, którzy zawierają pomiędzy sobą kontrakty pochodne będące przedmiotem obrotu poza rynkiem regulowanym, powinni posiadać procedury związane z rozwiązywaniem sporów dotyczących uznania kontraktu, wycen lub wymiany zabezpieczeń.

Codziennie dokonywanie wyceny aktywnych kontraktów według wartości rynkowej

Kontrahenci FC i NFC+ mają obowiązek dokonywania codziennych wycen transakcji pochodnych w oparciu o kwotowania rynkowe lub, o ile nie jest to możliwe, w oparciu o model.

Obowiązek rozliczania wybranych kontraktów pochodnych OTC przez kontrahenta centralnego

Niektóre typy transakcji pochodnych zawierane poza rynkiem regulowanym będą podlegały obowiązkowemu rozliczaniu przez tzw. centralnych kontrpartnerów.

Termin wejścia w życie obowiązku centralnego rozliczania uzależniony jest od uzyskania autoryzacji przez pierwsze CCP i podjęciu przez ESMA decyzji o objęciu takim obowiązkiem danego typu transakcji pochodnych.

Prawdopodobny termin wejścia w życie obowiązku centralnego rozliczania pierwszych typów transakcji pochodnych to II połowa 2014 r.

Obowiązek raportowania do Repozytorium Transakcji

Zgodnie z EMIR Kontrahenci mają obowiązek prowadzenia ewidencji wszystkich zawartych przez siebie kontraktów pochodnych oraz wszelkich zmian przez co najmniej pięć lat od daty rozwiązania kontraktu. Ponadto Kontrahenci zobowiązani są do raportowania do repozytorium transakcji szczegółowych informacji na temat każdego zawartego przez siebie kontraktu pochodnego oraz na temat wszelkich zmian lub rozwiązania tego kontraktu. Obowiązek raportowania do repozytorium transakcji ma zastosowanie do kontraktów pochodnych, które:

• zostały zawarte przed 16 sierpnia 2012 r. i w dalszym ciągu są obowiązujące w tym dniu;
• zostały zawarte w dniu 16 sierpnia 2012 r. lub po tym dniu.

Raportowanie transakcji pochodnych może być dokonywane indywidualnie przez każdą ze stron transakcji lub też może być delegowane do innego podmiotu, t.j. drugiej strony transakcji lub podmiotu trzeciego. Jednakże odpowiedzialność za raportowanie niezmiennie spoczywa na stronie transakcji.

Wymóg raportowania wszedł w życie 12 lutego 2014 r. (Art. 5 Rozporządzenia wykonawczego Komisji UE 1247/2012).

Obowiązek posiadania numeru LEI przez kontrahentów

Legal Entity Identifier (LEI) to niepowtarzalny numer identyfikujący podmioty będące stronami transakcji zawieranych na rynkach finansowych. Kody LEI nadawane będą uczestnikom rynku na całym świecie przez sieć Lokalnych Jednostek Operacyjnych (Local Operating Unit – LOU), zintegrowanych w ramach globalnego systemu i umożliwią ocenę ryzyka kredytowego generowanego przez instytucjonalne podmioty finansowe i niefinansowe w skali globalnej.

Posiadanie kodu LEI (a w okresie przejściowym pre-LEI) jest niezbędne do przekazywania do repozytorium transakcji informacji o zawartych kontraktach pochodnych, (zgodnie z harmonogramem ESMA, obowiązek raportowania do repozytoriów transakcji wszedł w życie 12 lutego 2014 r.).

Na terenie Polski, w dniu 29 listopada 2013 r., KDPW rozpoczął nadawanie numerów identyfikujących opartych na normie ISO17442, zgodnych ze standardem LEI – tzw. KEI. Zgodnie z decyzją Regulatory Oversight Committee (ROC) – regulacyjnego ciała nadzorczego czuwającego nad globalnym systemem nadawania kodów LEI - KDPW uzyskał status jednostki pre-LOU. Tym samym numery nadawane przez KDPW w celu raportowania informacji do repozytoriów transakcji stają się kodami pre-LEI. Dotyczy to także kodów przyznanych przez KDPW przed 27 grudnia 2013 roku (tzw. KEI).

Szczegółowe informacje na temat złożenia wniosku o LEI zawarte są na stronach KDPW

Informacje o podmiotach wydających numery LEI - The Regulatory Oversight Committee - ROC